Khi cần xét nghiệm huyết thống, nhiều người băn khoăn nên dùng máu, tóc, móng hay niêm mạc miệng để có kết quả chính xác nhất. Thực tế, kết quả xét nghiệm ADN không chỉ phụ thuộc vào phân loại mẫu mà còn liên quan đến các yếu tố như: mẫu có đủ ADN của đúng người, được lấy và bảo quản đúng, không bị lẫn và được phân tích bằng quy trình phù hợp hay không.
Vì vậy, nếu đang tìm cách xét nghiệm ADN thuận tiện, bạn cần bết ưu – nhược điểm của từng mẫu trước khi lựa chọn. Bài viết này sẽ tập trung vào bốn loại thường gặp là máu, niêm mạc miệng, tóc và móng, đồng thời giải thích cách lấy mẫu và quy trình xét nghiệm theo ngôn ngữ dễ hiểu.
Xét nghiệm ADN bằng gì?
Xét nghiệm ADN là quá trình phân tích vật liệu di truyền trong tế bào để so sánh đặc điểm di truyền giữa những người tham gia. Theo MedlinePlus Genetics, xét nghiệm di truyền có thể sử dụng máu, tế bào niêm mạc má, tóc, da hoặc các mô khác. Trong xét nghiệm huyết thống thông thường, máu và niêm mạc miệng là hai nguồn mẫu phổ biến vì dễ thu ADN hạt nhân và có quy trình xử lý tương đối chuẩn hóa.
Máu cung cấp ADN chủ yếu từ bạch cầu, còn niêm mạc miệng chứa các tế bào biểu mô ở mặt trong má. Hai loại mẫu khác nhau về cách lấy nhưng đều có thể cung cấp ADN phục vụ phân tích khi đạt yêu cầu.
Tóc và móng cũng có thể được dùng trong một số trường hợp nhưng chất lượng mẫu biến thiên hơn. Với tóc, phần chân có mô hoặc tế bào bám rất quan trọng. Tóc đã cắt hoặc tóc rụng không có mô chân thường không đủ điều kiện cho xét nghiệm STR hạt nhân dùng trong xác định huyết thống. Móng có thể chứa ADN nhưng dễ lẫn tạp chất hoặc ADN ngoại lai nếu lấy và bảo quản không đúng.
Vì vậy, không phải mọi mẫu có nguồn gốc từ cơ thể đều phù hợp như nhau. Phòng xét nghiệm cần đánh giá lượng, chất lượng và nguy cơ nhiễm chéo trước khi phân tích.
Xét nghiệm ADN bằng gì chính xác nhất?
Không có sở cứ để khẳng định rằng xét nghiệm ADN bằng mẫu máu luôn chính xác hơn mọi mẫu khác. Nếu máu và niêm mạc miệng đều thuộc đúng người, đủ ADN và tạo được hồ sơ di truyền đạt chất lượng, kết quả xét nghiệm thường khá tương đồng. Các nghiên cứu genotyping cũng cho thấy niêm mạc má có thể cung cấp ADN chất lượng tốt trong điều kiện được kiểm soát.
Khác biệt thực tế nằm ở khả năng thu ADN đạt chuẩn và nguy cơ lỗi trước phân tích. Máu thường tiêu chuẩn hơn khi được lấy bởi nhân viên chuyên môn. Niêm mạc miệng không xâm lấn, dễ thực hiện và thuận tiện cho trẻ nhỏ. Tóc và móng hữu ích khi khó lấy mẫu tiêu chuẩn nhưng có thể cần xử lý nhiều hơn hoặc phải lấy lại nếu lượng ADN không đủ.
SO SÁNH NHANH BỐN LOẠI MẪU THƯỜNG GẶP
| Tiêu chí | Máu | Niêm mạc miệng | Tóc | Móng |
| Khả năng thu ADN | Tốt khi lấy đúng | Tốt khi quệt đúng | Phụ thuộc mô chân tóc | Phụ thuộc lượng/chất lượng |
| Mức độ dễ lấy | Trung bình | Rất dễ | Khá dễ | Dễ |
| Xâm lấn | Nhẹ | Không | Không | Không |
| Lấy tại nhà | Tùy hình thức | Rất thuận tiện | Có thể | Có thể |
| Nguy cơ mẫu không đạt | Thấp khi chuyên viên lấy | Thấp nếu làm đúng | Cao hơn mẫu chuẩn | Cao hơn mẫu chuẩn |
Vì thế, “xét nghiệm ADN bằng gì chính xác nhất?” nên được hiểu là “mẫu nào phù hợp nhất để thu được ADN đáng tin cậy trong hoàn cảnh của tôi?”. Với phần lớn xét nghiệm huyết thống dân sự, niêm mạc miệng thường rất thuận tiện; máu phù hợp khi lấy trực tiếp tại cơ sở. Tóc và móng nên được xem là mẫu thay thế và cần xác nhận trước khả năng tiếp nhận.
Hướng dẫn lấy mẫu xét nghiệm ADN bằng máu, niêm mạc, tóc và móng
Mỗi phòng xét nghiệm có bộ dụng cụ và quy trình tiếp nhận riêng. Hướng dẫn dưới đây là nguyên tắc chung. Khi bạn chọn một đơn vị thực hiện nào đó, nên ưu tiên làm đúng hướng dẫn của đơn vị đó.
Cách lấy mẫu máu xét nghiệm ADN
Mẫu máu thường được lấy tại cơ sở y tế hoặc điểm thu mẫu bởi người có chuyên môn. Tùy quy trình, phòng xét nghiệm có thể dùng máu toàn phần hoặc vết máu khô trên vật liệu chuyên dụng. Mẫu cần được ghi đúng thông tin và bảo quản theo yêu cầu. Không nên tự lấy máu bằng dụng cụ không phù hợp vì có thể mất an toàn và làm mẫu không đạt.
Cách lấy mẫu niêm mạc miệng
Niêm mạc miệng thường được thu bằng que chuyên dụng quệt vào mặt trong má để lấy tế bào biểu mô. Phương pháp này không đau và không cần lấy máu. Trước khi lấy, nên làm theo hướng dẫn về ăn uống và vệ sinh miệng của bộ kit hoặc phòng xét nghiệm; không chạm tay vào đầu que lấy mẫu.
Sau khi quệt đủ theo hướng dẫn, mẫu được làm khô hoặc đặt vào ống bảo quản phù hợp. Mỗi người phải có dụng cụ và bao bì riêng, ghi mã rõ ràng để tránh nhầm hoặc nhiễm chéo.
Cách lấy mẫu tóc
Nếu dùng tóc cho xét nghiệm huyết thống bằng ADN hạt nhân, nên ưu tiên tóc được nhổ và có mô chân tóc bám theo yêu cầu của phòng xét nghiệm. Tóc đã cắt thường không lý tưởng cho xét nghiệm STR. Một số kỹ thuật có thể phân tích ADN ty thể từ thân tóc, nhưng mục đích và khả năng phân biệt khác với xét nghiệm cha – con dựa trên ADN hạt nhân.
Khi lấy mẫu, dùng tay hoặc dụng cụ sạch, hạn chế chạm vào phần chân có mô, thu đủ số lượng theo hướng dẫn và đóng gói riêng từng người. Không gom tóc của nhiều người chung một túi.
Cách lấy mẫu móng
Móng tay hoặc móng chân có thể là mẫu thay thế ở một số phòng xét nghiệm. Nên dùng dụng cụ cắt sạch, lấy riêng từng người và giữ mẫu khô. Do lượng ADN không đồng đều và dễ nhiễm từ dụng cụ hoặc tiếp xúc, niêm mạc miệng hoặc máu thường thuận tiện hơn nếu có thể lấy được.
Dù dùng mẫu nào, hãy nhớ ba nguyên tắc: đúng người, đủ mẫu và không lẫn mẫu. Nếu nghi mẫu đã ẩm, mốc hoặc bị trộn, nên hỏi phòng xét nghiệm trước khi gửi thay vì tự xử lý bằng hóa chất.
Quy trình xét nghiệm ADN diễn ra như thế nào?
Quy trình xét nghiệm ADN thông thường tuân theo theo sáu bước cơ bản sau:
- Xác định mục đích xét nghiệm: Cần biết xét nghiệm để tham khảo cá nhân, xác định huyết thống dân sự hay phục vụ thủ tục pháp lý vì mỗi mục đích có thể có yêu cầu thu mẫu khác nhau.
- Chọn loại mẫu phù hợp: Niêm mạc miệng và máu thường là lựa chọn tiêu chuẩn; tóc hoặc móng được cân nhắc khi không thuận tiện lấy mẫu thông thường.
- Thu và nhận diện mẫu: Mỗi mẫu phải được lấy riêng, ghi mã hoặc thông tin chính xác và đóng gói theo hướng dẫn. Nếu mẫu bị nhầm người từ đầu, phòng xét nghiệm không thể khắc phục bằng phân tích kỹ thuật.
- Tách chiết và đánh giá AND: Trong phòng lab, tế bào được xử lý để giải phóng và làm sạch ADN. Nếu ADN không đủ hoặc chất lượng kém, mẫu có thể phải phân tích lại hoặc lấy bổ sung.
- Phân tích marker di truyền: Xét nghiệm huyết thống thường phân tích nhiều vị trí di truyền, phổ biến là các marker STR, rồi so sánh kiểu gen giữa những người tham gia.
- Kiểm định và trả kết quả: Dữ liệu được kiểm tra trước khi phát hành báo cáo. Với xét nghiệm pháp lý, việc xác minh danh tính, ghi nhận người lấy mẫu, niêm phong, vận chuyển và chuỗi kiểm soát mẫu đặc biệt quan trọng.
Như vậy, chất lượng của cả chuỗi từ thu mẫu đến kiểm định mới tạo nên kết quả có giá trị sử dụng.
Câu hỏi thường gặp về cách xét nghiệm ADN
Nên chọn máu, tóc, móng hay niêm mạc miệng để xét nghiệm ADN?
Nếu cần mẫu dễ lấy, không đau và phù hợp với trẻ nhỏ, niêm mạc miệng thường là lựa chọn thực tế. Nếu đến trực tiếp cơ sở, máu hoặc niêm mạc đều có thể phù hợp tùy quy trình. Tóc và móng nên dùng khi khó lấy mẫu tiêu chuẩn và cần hỏi trước khả năng tiếp nhận. Với mục đích pháp lý, nên ưu tiên cơ sở có quy trình xác minh danh tính và quản lý chuỗi kiểm soát mẫu rõ ràng.
Xét nghiệm ADN bằng máu hay tóc chính xác hơn?
Máu thường thuận lợi để thu ADN hạt nhân chất lượng tốt; tóc chỉ thuận lợi khi có phần mô chân phù hợp. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ADN trong máu “chính xác hơn”. Khi mẫu đạt chuẩn, độ tin cậy còn phụ thuộc phương pháp phân tích, số lượng marker và kiểm soát chất lượng.
Niêm mạc miệng có xét nghiệm ADN chính xác không?
Có. Que quệt niêm mạc thu tế bào ở mặt trong má để tách ADN và là nguồn mẫu được sử dụng rộng rãi. Cần lấy đủ tế bào, tránh chạm đầu que, không trộn mẫu và bảo quản đúng hướng dẫn.
Tóc không có chân có xét nghiệm ADN được không?
Tóc không có mô chân thường không phù hợp cho xét nghiệm STR hạt nhân thông thường vì lượng ADN hạt nhân rất thấp. Một số phòng xét nghiệm chuyên sâu có thể phân tích ADN ty thể hoặc kỹ thuật khác từ thân tóc, nhưng không tương đương hoàn toàn với xét nghiệm cha – con bằng STR. Nên hỏi phòng xét nghiệm trước khi gửi.
Có thể tự lấy mẫu xét nghiệm ADN tại nhà không?
Có thể với nhiều xét nghiệm dân sự nếu đơn vị cung cấp bộ kit và hướng dẫn lấy mẫu tại nhà. Niêm mạc miệng thường phù hợp nhất. Tuy nhiên, kết quả từ mẫu tự lấy không mặc nhiên được chấp nhận cho thủ tục hành chính hoặc tố tụng; xét nghiệm pháp lý thường yêu cầu kiểm tra giấy tờ, người thu mẫu xác định, niêm phong và hồ sơ chuỗi kiểm soát.
Kết luận:
Như vậy, cách xét nghiệm ADN phù hợp nhất phụ thuộc mục đích và điều kiện lấy mẫu. Với nhu cầu thông thường, máu và niêm mạc miệng là hai nguồn dễ chuẩn hóa; niêm mạc có ưu thế không xâm lấn. Tóc và móng có thể là phương án thay thế nhưng cần kiểm tra yêu cầu của phòng xét nghiệm. Quan trọng hơn việc tìm mẫu “chính xác nhất” là bảo đảm mẫu đúng người, đủ chất lượng, không nhiễm chéo và được phân tích bằng quy trình có kiểm soát.
Nếu bạn có nhu cầu được tư vấn hoặc thực hiện xét nghiệm ADN, hãy liên hệ ngay đến Viện Công nghệ DNA để đặt lịch theo nhu cầu và được tư vấn 1:1.
Viện Công nghệ DNA
Địa chỉ: Tầng 4, tòa nhà New Skyline, KĐT Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội
Website: https://viencongnghedna.com.vn/
Hotline: 1900 886 814
Fanpage: https://www.facebook.com/viencongnghedna
