Những yếu tố tăng nguy cơ lây nhiễm HPV

Virus HPV (Human Papillomavirus) đang là một trong những mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe sinh sản và ung thư cổ tử cung ở phụ nữ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về loại virus này, các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm cũng như biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về virus HPV và cách để chủ động bảo vệ bản thân trước loại virus nguy hiểm này.

HPV là gì và lây truyền như thế nào?

HPV là tên viết tắt của Human Papillomavirus – một nhóm virus gồm hơn 200 chủng đã được xác định, ảnh hưởng đến da và niêm mạc, đặc biệt là vùng sinh dục, hậu môn, miệng và cổ họng. Trong số đó, khoảng 40 chủng HPV có thể lây truyền qua đường tình dục. Một số chủng thuộc nhóm “nguy cơ cao” có khả năng gây ung thư cổ tử cung, âm đạo, hậu môn, dương vật, miệng và họng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính có khoảng 660 triệu người trên thế giới đang mang virus HPV tại thời điểm hiện tại. Tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế và Bệnh viện K Trung ương, mỗi năm có hơn 4.000 ca mắc mới ung thư cổ tử cung, và khoảng 2.000 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này – phần lớn có liên quan đến nhiễm HPV kéo dài.

Những sự thật về HPV không phải ai cũng biết

HPV rất phổ biến – ai cũng có thể nhiễm ít nhất một lần trong đời

HPV là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất. WHO cho biết, khoảng 80% người trưởng thành từng quan hệ tình dục sẽ bị nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời – thường là trong những năm đầu khi bắt đầu có quan hệ tình dục.

Hầu hết các trường hợp HPV sẽ tự khỏi

Trong phần lớn trường hợp, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ tự loại bỏ virus HPV trong vòng 1 đến 2 năm. Tuy nhiên, nếu nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài, virus có thể gây biến đổi tế bào dẫn tới ung thư – đặc biệt là ung thư cổ tử cung ở phụ nữ.

HPV không chỉ ảnh hưởng đến phụ nữ

Dù thường được nhắc đến trong bối cảnh ung thư cổ tử cung, HPV cũng có thể gây bệnh ở nam giới như mụn cóc sinh dục, ung thư dương vật, hậu môn và ung thư vòm họng.

Không phải ai cũng có triệu chứng

Phần lớn người nhiễm HPV không có triệu chứng rõ ràng, nên rất dễ lây cho người khác mà không biết. Đây là lý do khiến HPV trở thành “kẻ thù thầm lặng”.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm HPV

 Quan hệ tình dục với nhiều bạn tình

Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Càng có nhiều bạn tình, nguy cơ tiếp xúc với người đang mang virus HPV càng cao. Đặc biệt, không sử dụng bao cao su đúng cách cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học tình dục (The Journal of Sexual Medicine, 2021) cho thấy, người có trên 5 bạn tình trong đời có nguy cơ nhiễm HPV cao hơn gấp 3 lần so với người chỉ có 1 bạn tình.

Quan hệ tình dục sớm

Bắt đầu quan hệ tình dục từ khi còn trẻ (dưới 18 tuổi) khiến vùng niêm mạc cổ tử cung chưa trưởng thành hoàn toàn, dễ bị tổn thương và dễ nhiễm virus HPV hơn.

 Hệ miễn dịch suy yếu – đặc biệt ở người nhiễm HIV

Người đang sống chung với HIV hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch (do ghép tạng, hóa trị…) có nguy cơ nhiễm HPV cao hơn từ 2 đến 5 lần, do cơ thể không đủ sức chống lại virus.

Thói quen hút thuốc lá

Nhiều nghiên cứu cho thấy người hút thuốc lá có nguy cơ nhiễm và duy trì nhiễm HPV dai dẳng cao hơn người không hút. Các độc tố trong thuốc lá làm tổn thương niêm mạc và ức chế hệ miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho HPV tồn tại lâu dài và tiến triển.

Vệ sinh cá nhân và sinh hoạt tình dục không an toàn

Không vệ sinh cơ quan sinh dục đúng cách sau quan hệ tình dục, dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn tắm, đồ lót… hoặc quan hệ tình dục không bảo vệ là những hành vi dễ khiến HPV lan rộng.

HPV có thể gây những bệnh gì?

Nhiễm HPV có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng như:

Mụn cóc sinh dục: Do HPV chủng 6 và 11 gây ra, xuất hiện ở dương vật, âm hộ, hậu môn, miệng.

Ung thư cổ tử cung: Chủng HPV 16 và 18 chiếm tới 70% các trường hợp ung thư cổ tử cung.

Ung thư vòm họng, hậu môn, dương vật: Do các chủng nguy cơ cao khác như HPV 31, 33, 45…

Tại Việt Nam, theo số liệu của GLOBOCAN 2022, ung thư cổ tử cung là loại ung thư phổ biến thứ 8, với khoảng 2.200 ca tử vong mỗi năm.

Biện pháp phòng ngừa HPV hiệu quả

Tiêm phòng vắc xin HPV từ sớm

Vắc xin HPV giúp ngăn ngừa các chủng HPV nguy cơ cao, hiệu quả nhất khi tiêm trước khi có quan hệ tình dục. WHO khuyến nghị:

• Nữ giới từ 9–14 tuổi nên tiêm 2 liều vắc xin HPV.
• Phụ nữ 15–26 tuổi hoặc muộn hơn vẫn có thể tiêm, nhưng hiệu quả thấp hơn nếu đã nhiễm HPV.
• Một số quốc gia (như Úc, Mỹ) đã triển khai tiêm vắc xin HPV cho cả nam giới để giảm nguy cơ ung thư do HPV gây ra.

Hiện tại tại Việt Nam, vắc xin HPV có thể được tiêm tại các cơ sở y tế lớn như Bệnh viện Phụ sản, Trung tâm Tiêm chủng VNVC, Bệnh viện Nhi Trung ương…

Quan hệ tình dục an toàn

Sử dụng bao cao su đúng cách giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV, dù không bảo vệ hoàn toàn 100% vì HPV còn có thể lây qua tiếp xúc da-kề-da. Việc duy trì mối quan hệ tình dục lành mạnh, chung thủy với một bạn tình cũng giúp hạn chế đáng kể khả năng lây nhiễm.

Không hút thuốc lá

Từ bỏ thuốc lá giúp cải thiện hệ miễn dịch, bảo vệ tế bào biểu mô vùng cổ tử cung, hậu môn và miệng – nơi dễ bị tổn thương bởi HPV.

Lối sống và dinh dưỡng lành mạnh

Một chế độ ăn giàu vitamin A, C, E, kẽm, folate giúp củng cố hệ miễn dịch, tăng khả năng tự đào thải virus HPV. Bên cạnh đó, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và tránh căng thẳng cũng góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể.

Phụ nữ từ 21–65 tuổi nên tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ

Bởi vì ung thư cổ tử cung tiến triển âm thầm, phụ nữ trong độ tuổi từ 21–65 nên thực hiện các xét nghiệm tầm soát định kỳ:

• Xét nghiệm Pap smear (Pap test): Phát hiện tế bào bất thường ở cổ tử cung.
• Xét nghiệm HPV DNA: Kiểm tra sự hiện diện của các chủng HPV nguy cơ cao.

Tần suất khuyến nghị:

• Pap smear mỗi 3 năm từ 21–29 tuổi.
• HPV DNA test + Pap smear mỗi 5 năm từ 30–65 tuổi (hoặc HPV DNA đơn thuần).

HPV là loại virus phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu mỗi người chủ động nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi. Việc tiêm vắc xin sớm, quan hệ tình dục an toàn, không hút thuốc lá, duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ chính là những chìa khóa giúp bạn tự bảo vệ bản thân trước căn bệnh thầm lặng nhưng nguy hiểm này.

Hãy hành động ngay hôm nay để tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra trong tương lai.